Bonne ndapre, nzoni ndapre na nzoni lakui.
Lani, a yeke sara lango ti batango kobe na ndo ti sese kue.
Kobe ti batango zo ayeke ye ti dengo buze ti azo kue, lâ oko oko.
Na ngoi ti kpale, a yeke kota ye mingi ahon ti kozo.
A ye ti kiri singila na azo so angbâ ti sara si azo alingbi ti wara kobe so ayeke nzoni na yâ ti ngoi kue so kobela ti COVID-19 amû ndo.
OMS ayeke na ngia ti sala kusala na Bungbi ti Bendo ti Gigi ti Bendo ti Gigi ti sala si azo kue awara kobe so ayeke nzoni, so ayeke na lege ni ti wara nzoni seni.
===
Azo ndulu na kutu 7 awara kobela ti COVID-19 na OMS, na azo ndulu na 400 000 akui.
Atâa so ye ni ayeke gue na li ni, na ndo ti sese kue a yeke ga sioni mingi.
Azo ahon 100 000 awara kobela ni na yâ ti lango 9 na popo ti alango 10 so ahon. Lani, a fa so azo ahon 136 000 awara kobela ni, na a yeke mingi ni na yâ ti lango oko juska fadeso.
Nduru na 75% ti azo so awara kobela ni so alondo na akodoro 10, mingi ni na Amerika nga na Asie ti Mbongo.
Mingi ti akodoro ti Afrika angbâ ti wara guengo na li ni ti wungo ti azo so awara kobela ti COVID-19, na ambeni zo so ayeke na kobela ti fango tënë na yâ ti afini ndo, atâa so mingi ti akodoro ti kodoro ni ayeke na azo so ayeke na kobela ni pëpe.
E yeke bâ nga so wungo ti azo so ayeke na kobela ni ayeke gue na li ni mingi na yâ ti ambeni mbage ti Europe ti Est nga na ti Asie so ayeke na popo-hoto.
Na oko ngoi ni, a wa e ti tene akodoro mingi na ndo ti sese kue abâ anzoni ye.
Na yâ ti akodoro so, kota kpale so ayeke fadeso ayeke ti tene zo aduti na ngia. Ye so asigigi na yâ ti ambeni gingo nda ti ye ti bâ wungo ti azo so awara kobela so afa so mingi ti azo na ndo ti sese kue angbâ ti wara kobela.
A ngbâ lakue ti hunda na azo so ayeke sara kua ti bâ wala virus ni akiri na peko pëpe, mbilimbili ndali ti so abungbi ti azo mingi ayeke komanse ti kiri ti komanse na yâ ti ambeni kodoro.
OMS ayeke mû maboko kue na dutingo legeoko nga na ndo ti dunia kue so ayeke tiri na kangbingo popo ti azo ti mara nde nde. E ke ti sara kangbi na popo ti mara ti azo nde nde kue.
E wa azo kue so ayeke sala ngangu na ndo sese kue ti sala tongaso na lege ni.
Tongana lege ayeke dä, bata kamême mètre 1 na ambeni zo, sukula maboko ti mo, kanga ndo ti mo na yü mbeni masque tongana mo gue na mbeni bungbi ti salango ngangu.
E yeke dabe ti azo kue ti ngbâ na yanga-da tongana mo yeke na kobela na mo yeke sara lisoro na mbeni zo so ayeke bâ lege ti seni ti mo.
A wa nga akodoro ti kpengba akota ye ti seni ti azo kue so angbâ lakue na gunda ti kiringo tënë ni: ti wara, ti duti nde, ti tara na ti bâ lege ti azo kue, nga ti trace na ti zia na yâ ti quarantaine.
===
Ti gi nda ti ye angbâ lakue mbeni kota ye ti kiringo tënë ni.
Na yâ ti ambeni kodoro, a yeke wara deja mbeni ngangu réseau ti azo ti mungo maboko na azo ti kobela so ayeke fadeso na kobela ti COVID-19.
Na yâ ti yenga so ahon, e sigigi na afango lege so afa tongana nyen la a lingbi ti sara kua na aréseaux ti surveillance ti polio so ayeke dä na yâ ti kiringo tënë ti COVID-19, na a fa amesure so a lingbi a zia na sese ti tene a bata mbeni nzoni nivo ti bango ndo na ndo ti polio.
OMS asigigi nga na afini wango na ndo salango kusala na agbakuru ti numérique ti gi na azo.
A leke gbâ ti agbakuru ti kua ti numérique ti mû maboko na azo ti gi nda ti atënë nga na ti hinga na tënë ni.
Ambeni a leke ni ti tene azo ti kaïngo kobela ti azo kue asara kua na ni, tongana demande ti Go.Data ti OMS, so a sara kua na ni nzoni ti hinga na azo so ayeke sara lisoro na ala na ngoi so kobela ti Ebola ayeke gue na li ni na RDC.
Ambeni nde ayeke sala kusala na kode ti GPS wala ti Bluetooth ti hinga azo so peut-être a sala kusala na mbeni zo so ayeke na kobela ni.
Na encore ambeni zo alingbi ti sara kua na a-image ti COVID-19.
Na yâ ti mbeni kode so andu aye kue, a-appareil ti sarango na contact numérique ayeke mû lege ti gi akota wungo ti azo na yâ ti mbeni kete ngoi, nga ti mû mbeni tâ foto ti ngoi ti kangbingo yâ ti virus ni.
Me ala lingbi nga ti ga na akpale na ndo ti tënë ti batango tënë ti zo, ti gue na awango ti awanganga so ayeke na lege ni pëpe so aluti na ndo ti zo mveni- so a fa na lo aye so ayeke si, na lo lingbi ti zi azo so ayeke na lege ti ndara pëpe ti wara akode ti numérique ti ngoi ti e.
A hunda ti wara ambeni ye mingi na ndo ti nzoni ti agbakuru so ti gi na azo so ayeke sara kua na ni. E wa akodoro ti bungbi aye so afa so ala yeke na aye so, nga ti mû aye so afa so ye ni ayeke tâ tënë na ndo ti sese kue.
A yeke nga na lege ni ti tene so agbakuru ti numérique ayeke mû place pëpe ngangu so azo ayeke na bezoin ni ti sara na tracing.
Ti to nda ni kekereke, OMS ayeke bungbi ti sara mbeni consultation na ndö ti Internet na ndö ti traçage ti azo so ayeke na kobela ti COVID-19, ti kangbi akode ti kua nga na ti kua na ndö ti traçage ti azo, so na popo ni a yeke wara afini ye so ayeke na yâ ti technologie numérique.
===
Na yâ ti mungo maboko ti e ti leke kiringo tënë ti dunia kue, OMS ayeke sara nga kua na Plateforme ti Partenaire ti COVID-19, mbeni ye ti kua so ayeke na ndö ti Internet so amû lege na akodoro ti sara ye alingbi na abezoin ti ala.
Ye ti kusala so na ndo Internet amû lege na akodoro ti sû akusala so ala leke ti sala so ala yeke na bezoin ti mungo maboko teti ni, na azo so amû maboko ti lingbi na aye so ala mû na akusala so.
Ti si na ngoi ni so, a zia na yâ ti site ni ambeni ye 105, na azo 56 so amû maboko na azo azia na yâ ti a-offrande ti ala, wungo ni kue ayeke 3,9 milliard ti dollar ti Amerika.
Na ndo ti plateforme ni, a yeke wara nga Portail ti mungo ye na azo na lege ti COVID-19, so amû lege na akodoro ti hunda akota ye ti gingo nda ti kobela, aye ti batango tele nga na ambeni kota ye ti kaïngo kobela.
Juska fadeso, OMS atokua aye ti batango zo ahon kutu 5 na yâ ti akodoro 110.
A yeke fadeso na yâ ti kua ti tokuango aye ahon kutu 129 ti PPE na yâ ti akodoro 126.
===
Ahon nze omene na yâ ti kota kobela so, a yeke pëpe ngoi ti tene mbeni kodoro oko amû gere ti lo na ndo ti pédale ni.
A yeke ngoi ti tene akodoro angbâ ti sara kua ngangu, na lege ti senda-ye, alege ti lekengo kpale nga na dutingo beoko.
Singila.